دوسالانه كاريكاتور تهران چگونه شکل گرفت ؟
بنا به پيشنهاد مركز هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، كيهان
كاريكاتور پيشنويس طرح نخستين نمايشگاه بينالمللي كاريكاتور در ايران را تهيه و براي بررسي در اختيار موزه هنرهاي معاصر قرار داد كه اين طرح در تاريخ 10/8/1372 مورد تصويب قرار گرفت.
اهداف پيشبيني شده در اين طرح چه بود؟
قرار دادن جامعه هنري كاريكاتوريستهاي ايران در جريان يك فعاليت سالم بينالمللي.
معرفي كاريكاتور ايران در گستره جهاني به منظور نشان دادن وجود آزادي فرهنگي و هنري ايران و رشد كاريكاتور و كاريكاتوريستهاي ايراني.
فراهم آوردن زمينه لازم براي آشنايي با تحولات فكري در سطح جهان.
شكوفايي و حمايت از استعدادهاي نهفته داخلي.
ايجاد رقابت سازنده براي كاريكاتوريستها و سنجش فعاليت آنها در هر دو سال يك بار.
خاطرنشان كردن اهميت كاريكاتور به مسئولان در به كارگيري زبان تصويري آن و همچنين توجه دادن بيشتر اربابان جرايد براي به كارگيري كاريكاتور به عنوان زباني براي ارتباط سريعتري با گويش طنز به مخاطبان.
نخستين جلسه شوراي برنامهريزي «دوسالانه كاريكاتور» چگونه شکل گرفت؟
نخستين جلسه شوراي برنامهريزي «دوسالانه كاريكاتور» با حضور سيدمحمد صحفي، حسين نيرومند، سيدمسعود شجاعيطباطبايي، جواد پويان، جواد عليزاده، محسن ابراهيم و بهرام بعقوبي در تاريخ 18/9/1371 برگزار شد و پس از چندي «نخستين دوسالانه كاريكاتور تهران» در موزه هنرهاي معاصر تهران گشايش يافت. برگزاري قابل قبول اين نمايشگاه اعتماد به نفس لازم را در دل مسئولان ايجاد كرد و آنها را بر آن داشت كه به فعاليتي كه در آغاز تجربه بود. بذل توجه بيشتري داشته باشند.
در جشنواره اول، هيات انتخاب آثار و داوران اصلی چه کسانی بودند؟
هيات انتخاب جشنواره اول متشكل بودند از محمدرفيع ضيايي، مسعود مهرابي، توكا نيستاني، بيژن صيفوري و مسعود شجاعيطباطبايي و هيات داوري نيز مركب از چهار داور خارجي؛ لوچيوته ترويانو از ايتاليا، آن واسيلوفسكي از مقدونيه، والري كورتو از مولداوي، گوربوز دوغان از تركيه و 3 داور ايراني؛ جواد عليزاده، جواد پويان و حسين خسروجردي ازايران بودند و دبير اولين دوسالانه كاريكاتور ايران، محمدحسين نيرومند بود.
زمينه براي ورود به بحث تاثيرات دوسالانه كاریکاتور ايران را چگونه ارزیابی می کنید ؟
شايد بيشترين عنايت و توجه، از سوي مركز هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگي و ارشاد اسلامي به دليل برپايي اولين جشنواره بينالمللي در حيطه هنرهاي تجسمي صورت گرفت. حضور دكتر حسن حبيبي، معاون اول رئيس جمهور وقت و ديدار 4 ساعته ايشان با هنرمندان كاريكاتوريست نيز از جمله اين اتفاقات بود و در همان ديدار بود كه هنرمندان كاريكاتوريست، براي اولين بار درباره كاريكاتور، تعاريف مختلف آن، رشد و تعالي اين هنر در ايران و لزوم توجه جدي به آن به بحث و گفت و گو پرداختند.
برگزاري مناسب اولين دوسالانه كاريكاتور، هنرمندان، دستاندركاران و مسئولان را به ادامه كار مصر ساخت و اين امر بيشتر از آن جهت بود كه تا قبل از آن در اين زمينه هيچ گونه تجربهاي وجود نداشت. ضرورت بازشناسي كاريكاتور در ايران و نشان دادن گرايشها و مضامين هنري موجود در اين رشته هنري، زمينهاي براي تدارك گامهاي قويتر در اين راه را مساعد كرد. از سويي استقبالي كه از اولين دوره به عمل آمد، نشان دهنده ارج و اهميتي بود كه نسبت به اين جشنواره ابراز ميشد. حضور پرتعداد كاريكاتوريستها، و علاقهمندان به اين زمينه هنري شگفتانگيز بود.
تا سال 1382که دوسالانه ششم اتفاق افتاد. در طي 5 دوره برگزاری دوسالانه جهشهايي صورت گرفته بود، به نحوي كه ميزان آثار منتخب داخلي از 130 اثر در دوسالانه اول، به 2558 اثر در دوسالانه پنجم رسيده بود، و نيز كل آمار آثار ارسالي كه در سال 1372، 1300 اثر بود در دوسالانه ششم به 3301 اثر ارتقا يافت. آثار رسيده برای دوسالانه هفتم از 47 كشور جهان (در دوسالانه اول )تا کنون به بیش از 62 كشور جهان رسيده است. در واقع افزايش و حضور بيش از 900 كاريكاتوريست ایرانی در عرض 7 دوره نتيجه تداوم و نظم دوسالانه كاریكاتور و اطلاعرساني وسيعتر در اين باره بود، اگرچه حضور نشریات تخصصی نظیر گل آقا، طنز و کاریکاتور و کیهان کاریکاتور دراين سالها، و امكان ارائه آثار هنرمندان ايراني در اين عرصه و همچنین حضور موثر آنان در مسابقات بین المللی،شکل گیری سایت های ایرانی فعال نظیر www.haditoons.com و www.kargah.com ازنكات مهمي است كه نميتوان از نظر دور داشت.
تاسيس خانه كاريكاتور ايران در سال 1375 نيز از ديگر اتفاقات مهمي بود كه در عرصه كاريكاتور اين مرز و بوم رخ داد، مساعدت مهندس مرتضي كاظمي (معاون هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي) كه در آن زمان مسئول فرهنگسراي بهمن بودند، و تلاش جمعي از كاريكاتوريستها و نيز همراهي مسئولان شهرداري منطقه 3، منجر به تاسيس خانه كاريكاتور ايران شد. اين خانه در جهت شناسايي، ترويج و ارتقاي كاريكاتور، فعاليتي متمركز را سامان داد تا آنجا كه اين مركز، از دوسالانه پنجم تبديل به دبيرخانه هميشگي دوسالانه كاريكاتور شد، مكاني كه فقدان آن در دوسالانههاي اول تا چهارم، ارتباط تنگاتنگ هنرمندان كاريكاتوريست داخلي و خارجي را با اين رويداد بزرگ ملي دچار اختلال كرده بود. در همين خانه بود كه اولين سايت مرجع بزرگ كاريكاتور با عنوان ايران كارتون WWW.IRANCARTOON.COM زمينه را براي ارتباط هميشگي و مستمر هنرمندان كاريكاتوريست ايراني و خارجي فراهم آورد. اين سايت كه از سال 1379 در جريان برپايي دوسالانه پنجم كاريكاتور تاسيس شد، به تدريج تبدیل به مركزي براي انتشار اخبار و اطلاعات كامل مربوط به مسابقات داخلي و خارجي، معرفي هنرمندان حرفهاي كاريكاتوريست، معرفي انجمنها و مجلات كاريكاتور و … شد. اگر تاريخ معاصر كاريكاتور ايران را به عنوان پديدهاي در عرصه هنرهاي تجسمي پيش رو داشته باشيم، بيشك نقش مهم دوسالانههاي كاريكاتور در ساماندهي، رشد و اعتلاي اين زمينه هنري در ايران مشخص ميشود، تا آنجا كه دكتر جان لنت – محقق برجسته آمريكايي با بيش از 55 جلد كتاب تحقيقي از هنر طنز ترسيمي و كميك ايران را مهد كاريكاتور معاصر دنيا دانسته است.
خرسنديم كه بگوييم كاريكاتور ايران به عنوان يك زبان بينالمللي موثر، به موفقيت بزرگي در عرصه بينالمللي رسيده است. بيترديد اين اتفاق، حاصل تلاشهاي پيگيرانه و صميمانه هنرمندان كاريكاتوريست و متوليان اين امر، به خصوص مركز هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است.
در اين هفت دوره ، با برپايي منظم دوسالانه كاريكاتور، توانستهايم به موفقيتهايي دور از انتظار دست يابيم كه تا پيش از آن تصورش بعيد مينمود.
اگر عبارت «دور از انتظار» را به كار ميبريم، صرفا براي اين است كه بگوييم از اهدافي كه در ابتداي راه (در دوسالانه اول كاريكاتور تهران) پيشبيني ميكردهايم فراتر رفتهايم. زيرا در آغاز رسيدن به اين اهداف نسبت به موقعيتي كه در آن بوديم، كاملا دور از انتظار مينمود.
در حال حاضر دوسالانه كاريكاتور تهران در شمار يكي از معتبرترين نمايشگاههاي كاريكاتور جهان قرار گرفته است. سايت مرجع كاريكاتور فانوفاني كه در سال 2000 به عنوان بهترين سايت هنري اروپا شناخته شده. از 5 ستاره ممكن، 5 ستاره به اين دوسالانه ميدهد و اين در حالي است كه مسابقات بينالمللي كاريكاتور با سابقهاي چند برابر ما نظير يوميوري شيمبون با 28 سال پيشينه و جوايز كلان 5/2 ميليون ين، 2 ميليون و 1 ميليون ين در در کنار ما قرار دارد. (يوميوري شيمبون، روزنامهاي است كه با تيراژ بالاتر از 15 ميليون نسخه در ژاپن منتشر ميشود).
در پايان بايد گفت برنامهريزيهاي موفق دوسالانه بدون عنايت و تلاش تمامي همكاران حرفهاي كاريكاتوريست ميسر نبود، جز اين اگر بود هرگز چنين رضامندييي به بار نمينشست.
